Tedavi Süreci
Radyoterapi
Tedavi kararından tamamlanmasına kadar radyoterapi sürecinin her aşaması hakkında kapsamlı bilgi.
Radyasyon Onkolojisi Nedir?
Radyasyon onkolojisi; iyonizan radyasyon kullanılarak kanserin ve bazı iyi huylu hastalıkların tedavi edildiği tıbbi uzmanlık dalıdır. Bu tedaviyi planlayan ve uygulayan uzman hekime "radyasyon onkoloğu" denir. Radyoterapi — halk arasında "ışın tedavisi" olarak da bilinir — kanser hücrelerinin DNA'sını hasarlayarak büyüme ve çoğalmalarını engeller. Kanser hücreleri bu hasarı sağlıklı hücrelerden çok daha az onarabildikleri için radyoterapi tümörü yok ederken çevre dokuyu büyük ölçüde koruyabilir.
Radyasyon onkolojisi; cerrahi ve medikal onkoloji ile birlikte kanser tedavisinin üç temel ayağından birini oluşturur. Tüm kanser hastalarının yaklaşık %60-70'i tedavinin bir aşamasında radyoterapiye ihtiyaç duyar; ana tedavi olarak, ameliyat öncesi veya sonrası, kemoterapi ile eş zamanlı ya da ileri evrede semptom kontrolü amacıyla kullanılabilir. IMRT, VMAT, SBRT ve brakiterapi gibi modern teknikler sayesinde radyasyon milimetrik hassasiyetle doğrudan tümöre yönlendirilerek yan etkiler belirgin biçimde azaltılmaktadır.
Radyoterapi nasıl yapılır?
Radyoterapi, lineer hızlandırıcı adı verilen bir cihazla uygulanır. Tedavi masasına yatarken cihaz etrafınızda dönerek hesaplanan radyasyon dozunu tümöre yönlendirir. Ağrısızdır. Her seans 15–30 dakika sürer.
Radyoterapi kaç seans sürer?
Seans sayısı kanser türüne, evresine ve uygulanan tekniğe göre değişir. Standart radyoterapi: 25–40 seans, haftada 5 gün, 5–8 hafta. Hipo-fraksiyonel radyoterapi: 5–20 seans. SBRT (stereotaktik): yalnızca 3–5 seans.
Işın tedavisi acı verir mi?
Radyoterapi seansı tamamen ağrısızdır — ışın verilirken röntgen çekilir gibi hiçbir şey hissetmezsiniz. Teknikerle her an interkom ile iletişim kurabilirsiniz. Seans sonrasında yan etkiler oluşabilir ancak bunlar yönetilebilir.
Radyoterapi hastanede yatış gerektirir mi?
Dıştan uygulanan radyoterapi ayaktan yapılır — hastanede yatış gerekmez. Randevunuza gelir, 15–30 dakikada tedavinizi alır ve evinize dönersiniz. Tedavi süresince çalışmaya ve günlük yaşamınıza büyük ölçüde devam edebilirsiniz.
Radyoterapi tedavi kararı nasıl alınır?
Radyoterapi uygulamasına karar verildikten sonra süreç nasıl işler?
Radyoterapi tedavi planı ve hazırlık sürecinin basamakları nelerdir?
Radyoterapi Kararının Verilmesi
Radyasyon onkoloğunuz tarafından hastalığınıza ilişkin tüm tıbbi geçmişiniz (önceki cerrahi, kemoterapi, radyoterapi bilgileri), patolojilerinize ait bilgiler ve tüm radyolojik görüntüleriniz detaylı incelenir; muayeneniz (gerektiğinde endoskopik ve jinekolojik muayene dahil) yapıldıktan sonra tedavi kararınız verilir. Tedavi kararı sonrası radyasyon onkoloğunuz size uygulanacak radyoterapinin amacı, nasıl ve ne sürede uygulanacağı, etki ve yan etkileri hakkında ayrıntılı bilgi verir.
Radyoterapi Planlaması Aşamaları
Tedavi kararınız verildikten sonra radyoterapi uygulanmasına kadar bir dizi işlem gerekmektedir. Tüm bu süreç “radyoterapi planlaması” olarak isimlendirilir. Kişiye özgü bir tedavi olması nedeniyle tedavinizin karmaşıklığına, zorluğuna ve hastalığınızın yerleşim yeri ile evresine göre belli bir süre almaktadır. Bazı durumlarda planlama basamakları tekrar tekrar yeniden yapılabilmektedir. Radyoterapi planlama sürecinin birkaç günden 10 güne kadar sürebileceği unutulmamalıdır.
2a.Bilgisayarlı Planlama Görüntülerinin Alınması (BT Görüntüleme)
Radyoterapinize başlanmadan önce tüm tedavinizin size özgün olabilmesi için tümörünüzün tipi, yerleşimi ve yaygınlığına göre tedavi planınızı oluşturabilmek, ışınlama tekniklerini belirleyebilmek amacıyla bilgisayarlı tomografi (BT) görüntüleriniz alınır. Planlanan radyoterapi dozunun vücudunuzda hedeflenen yere en doğru ve tekrarlanabilir şekilde verilebilmesi için tedavi sırasında hep aynı pozisyonda hareketsiz kalmanız çok önemlidir. Bu nedenle BT görüntülerinin alınması sırasında size özel baş-boyun maskesi, vakum yatak, diz altı destek gibi çeşitli sabitleme araçları kullanılarak özel pozisyonlama yapılır. Solunum kontrollü tedavilerde solunumunuzu izleyebilmek amacıyla özel araçlar vücudunuzun üzerine yerleştirilebilir. Bazı durumlarda damar içi kontrast madde uygulaması ve idrar sondası yerleştirilmesi gerekebilir. Bu işlemler sırasında herhangi bir ağrı veya acı hissetmezsiniz.
2b.Tümörlü Bölgelerin ve Sağlıklı Dokuların Belirlenmesi (Konturlama)
Radyoterapi planlamasında bilgisayar destekli özel yazılım tedavi planlama sistemleri ve programları kullanılmaktadır. Tümör ve tümör yayılımı açısından riskli alanlara en yüksek dozların verilebilmesi, çevredeki sağlıklı dokuların ise radyasyondan en iyi şekilde korunabilmesi çok önemlidir. Bu nedenle planlama tomografisi üzerinde radyasyon onkoloğunuz tarafından tümörünüz, riskli bölgeler ve çevresindeki sağlıklı normal dokular her tomografi kesitinde çizilerek sisteme tanımlanır. Bazı durumlarda MR ve PET görüntüleri BT ile birleştirilerek daha detaylı görüntü elde edilebilir. Bu aşama, tedavi planlamasının en kritik basamağıdır; radyasyon onkoloğunun klinik tecrübesi, bilgi birikimi ve büyük bir dikkat ile hassasiyeti gerektirmektedir.
2c.Tedavi Işın Alanlarının, Tekniklerinin ve Dozlarının Belirlenmesi (Fizik Planlama)
Radyasyon onkoloğu tarafından hedef tümör hacimleri ve sağlıklı dokuların belirlenmesi (konturlanması) sonrasında medikal fizik uzmanı teknik olarak radyoterapi planlamasını yapar. Bilgisayar destekli üç boyutlu modeller kullanılarak hangi radyasyon ışınının, hangi açılar ve teknikle hedefe gönderileceği hesaplanır. Ardından doktor ve radyasyon fizikçisinin birlikte çalışmasıyla size ve hastalığınıza en uygun plan seçilir. Tedavi uygulanmadan önce kalite kontrol testleri ve gerekli ölçümler yapılarak radyoterapi planının doğruluğu test edilir.
Radyoterapinin Uygulanma Aşamaları
Tedavi planınız hazır olduğunda randevu saatinizde radyasyon onkolojisi kliniğe gelmeniz gerekmektedir. Tedavi öncesinde radyoterapi sahanızı açıkta bırakacak şekilde giysilerinizi çıkarıp önlük giymeniz gerekir. Hazır olduğunuzda radyoterapi teknikeri tarafından tedavi odasına alınır ve cihazın masasına yatırılırsınız. Yatış pozisyonunuz ve kullanılan destek araçları, planlama BT çekilirken kullanılanların aynısıdır. Uygun pozisyon sağlandıktan sonra tekniker tedavi odasından ayrılır. Günlük seans (fraksiyon) sırasında tedavi odasında 15–30 dakika kalmanız gerekir. Her tedavi öncesi günlük görüntüler alınarak planlanan dozun hedef bölgeye doğru ulaştığı kontrol edilir. Günlük radyoterapi dozunun uygulanması sadece birkaç dakika sürer. Tedavi odasındaki özel kamera sistemi sayesinde teknikeriniz sizi görebilir, sesinizi duyup sizinle iletişime geçebilir. Tedaviniz uygulanırken hiçbir ağrı, acı veya koku hissetmezsiniz.
Radyoterapi Sırasında Takip
Planlanan radyoterapinizin zamanında alınması ve tamamlanması çok önemlidir. Tedavideki aksamalar beklenen etkinliği azaltabilir. Bu nedenle radyoterapiniz başladıktan sonra doktorunuz tarafından genel durumunuz, hastalığınızın tedaviye cevabı ve erken yan etkiler açısından yakın takipte tutulursunuz. Bu kontroller genellikle haftada bir yapılır; ancak sıklığı hastanın ihtiyacına göre değişebilir. Zamanında müdahale ile kolayca yönetilebilecek yan etkiler, geç fark edildiğinde tedavinize ciddi ara verilmesine neden olabilir. Bu nedenle radyoterapi süresince kontrollerinizi atlamamanız tedavi devamınız ve başarınız açısından büyük önem taşır.
Radyoterapi Hakkında Sorularınız mı Var?
Tedavi süreci, yan etkiler veya süreç hakkında her türlü sorunuz için bizimle iletişime geçin.