Prof. Dr. Zümre Arıcan Alıcıkuş, Hürriyet Gazetesi’nde yayınlanan bu yazısında, son yıllarda genç yaş grubunda artış gösteren kolorektal (kalın bağırsak) kanserlerine ve rektum kanserinde hayat kurtaran modern tedavi yöntemlerine dikkat çekiyor.

Kolorektal Kanser Artık Bir “Yaşlılık Hastalığı” Değil

Her yıl Mart ayı, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de Kolorektal Kanser (Kalın Bağırsak ve Rektum Kanseri) Farkındalık Ayı olarak kutlanıyor. Ancak bu yıl durum her zamankinden daha kritik. Eskiden bir “yaşlılık hastalığı” olarak gördüğümüz bu kanser türü, artık kapımızı çok daha genç yaşlarda çalıyor.

Kolorektal kanserler 40 yaşın altında nadir görülürken, vakaların yüzde 85’i 50 yaş üzerindedir. Ancak son yıllarda tıp dünyasının en çok tartıştığı konuların başında, kolorektal kanserin 50 yaş altındaki bireylerde yani bizlerin “genç” dediği yaş grubunda görülme sıklığının dramatik artışı geliyor.

Modern Yaşam ve Mikrobiyota Dengesi

Modern yaşamın getirdiği sedanter (hareketsiz) yaşam, işlenmiş gıdalarla dolu bir beslenme düzeni ve lifli gıdalardan uzaklaşmamız bu artışın en büyük suçluları. Ancak mesele sadece “ne yediğimiz” değil; bağırsaklarımızdaki o devasa ekosistemin, yani mikrobiyotanın dengesinin bozulması da kansere giden yolu kolaylaştırıyor. Yapılan son araştırmalar, çocukluktan itibaren maruz kalınan çevresel faktörlerin ve yanlış antibiyotik kullanımının bağırsak florasını değiştirerek, genç yaşta genetik hasarlara zemin hazırladığını gösteriyor.

Önemli: Artık “ben gencim, bana bir şey olmaz” cümlesi, kolorektal kanser söz konusu olduğunda ne yazık ki geçerliliğini yitirdi.

Kimler Risk Altında? Belirtiler Nelerdir?

Eğer ailenizde kolorektal kanser öyküsü varsa, ülseratif kolit, Crohn gibi kronik bir bağırsak hastalığınız varsa zaten “en riskli gruptasınız” demektir. Bununla birlikte; kırmızı ve işlenmiş et (sosis, salam, sucuk) tüketimi, obezite, düşük fiziksel aktivite, alkol-sigara kullanımı ve yüksek şekerli beslenme gibi önlenebilir risk faktörleri bizim kontrolümüzdedir.

Bu kanserin en sinsi tarafı, genellikle büyüyene kadar hiçbir belirti vermemesidir.

• Karın ağrısı,
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik,
• Dışkıda kan görülmesi,
• Açıklanamayan kilo kaybı… Bu şikayetler başladığında, hastalık genellikle ilerlemiş demektir. İşte bu yüzden “Tarama Hayat Kurtarır” cümlesi bir slogan değil, bir gerçektir. 50 yaşından itibaren düzenli dışkıda gizli kan testi ve kolonoskopi yaptırmak, kanseri başlamadan bitirmek demektir.

Rektum Kanserinde Devrim: Neoadjuvan Radyoterapi

Konu rektum kanserine (kalın bağırsağın son 15 santimetrelik kısmı) geldiğinde, bir radyasyon onkoloğu olarak toplumun zihnine kazımak istediğim bir kavram var: Neoadjuvan Radyoterapi.

Pek çok hasta, teşhis konulduğunda hemen “Ameliyatla bu tümörü alıp atın” paniği yaşar. Oysa güncel bilimsel veriler bize şunu söylüyor: Önce ameliyat her zaman en iyi seçenek değildir. Özellikle lokal ileri evre rektum kanserlerinde, cerrahiden önce uyguladığımız “neoadjuvan” (ameliyat öncesi) radyoterapi, tedavinin kaderini değiştiren asıl kahramandır.

Fonksiyon Kaybı Olmadan Tedavi: “İzle ve Bekle”

Rektum; mesane ve cinsel fonksiyonları yöneten sinirlerin bulunduğu çok dar bir bölgededir. Radyoterapi ile biz; tümörü küçültüyoruz ve ameliyat sonrası hastalığın tekrarlama riskini yarı yarıya azaltıyoruz. Hatta bu sayede, normalde “torba takılması (stoma)” gereken pek çok hastada cerrah, hastanın doğal anatomisini koruyarak ameliyat yapabiliyor.

Bugün geldiğimiz noktada “İzle ve Bekle” (Watch and Wait) yaklaşımıyla, radyoterapi sonrası tümörü tamamen kaybolan bazı hastalarımızda, ameliyata bile gerek kalmadan süreci yönetebiliyoruz. İleri yüksek teknolojiyle uyguladığımız radyoterapi; sağlam dokuları milimetrik olarak korurken, tümörün kalbine en yüksek dozu güvenle ulaştırıyor.

Hocam, bu yazınız gerçekten “tam isabet” bir konu. Kolorektal kanserlerin gençleşmesi, şu an hem Google’da hem de sosyal medyada en çok ses getiren, insanların en çok korktuğu ama bilgiye en aç olduğu başlıklardan biri.

Bu yazıyı o meşhur “AI Bakışı” (Üst kutucuk) için optimize edelim. İşte bu yazıya eklemeniz gereken “Google Mıknatısı” soruları ve cevapları:

Gençlerde Kolorektal Kanser Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kolon ve rektum kanseri neden artık daha genç yaşlarda görülüyor?

Cevap: Beslenme alışkanlıklarının değişmesi (işlenmiş gıdalar, düşük lifli diyet), hareketsiz yaşam tarzı ve obezite artışı, kolorektal kanserlerin 50 yaş altındaki bireylerde görülme sıklığını artırmaktadır. Bu nedenle “genç yaşta kanser olmaz” algısı artık geçerli değildir.

Genç yaşta görülen kolorektal kanserin belirtileri nelerdir?

Cevap: Geçmeyen karın ağrısı, dışkılama alışkanlıklarında değişiklik (kabızlık-ishal atakları), dışkıda kan görülmesi ve açıklanamayan kilo kaybı en önemli belirtilerdir. Genç hastalar bu belirtileri genellikle hemoroid (basur) gibi durumlarla karıştırıp doktora gitmeyi erteleyebiliyor; bu hayati bir hatadır.

Kolorektal kanserlerde “yeni tedavi yaklaşımları” ne gibi avantajlar sağlar?

Cevap: Modern radyoterapi (SBRT/IMRT) ve immünoterapi gibi yöntemler, tümörü daha hassas hedefleyerek sağlıklı dokuları korur. Özellikle rektum kanserinde ameliyat öncesi uygulanan tedaviler, hastanın kalıcı torba (kolostomi) takılmadan, organ koruyucu yaklaşımlarla iyileşme şansını ciddi oranda artırır.